Hikâyeler, Şarkılar ve Oyuncaklarla Tuvalete Alıştırma

Tuvalet eğitimi, birçok anne baba için sabır sınavına dönüşebilir. Lazımlığa oturmak istemeyen, ısrar ettikçe daha çok direnen bir çocukla "Artık ne yapacağım?" dediğiniz anlar olabilir. Bu yazıda hikâyeler, şarkılar ve çocuğunuzun en sevdiği oyuncak yardımıyla tuvalet eğitimini nasıl daha eğlenceli ve stressiz hale getirebileceğinizi ele alıyoruz.
Çocuğum tuvalet eğitimine hazır mı?
Tuvalet eğitimine başlamanın tek bir doğru yaşı yoktur. Çoğu çocuk 2 ile 3 yaş arasında hazır olduğuna dair işaretler gösterir, ancak bazıları daha erken ya da daha geç hazır olabilir. Önemli olan yaştan çok hazır olma işaretleridir:
- Bezi birkaç saat boyunca kuru kalabiliyor
- Çiş ya da kakasını yaptığını ya da yapacağını size söylüyor veya belli ediyor
- Kirli bezden rahatsız oluyor
- Basit yönergeleri anlayıp uygulayabiliyor
- Pantolonunu indirip çekmeye çalışabiliyor
- Tuvalete, sizin ya da büyük çocukların tuvaleti kullanmasına ilgi gösteriyor
Çocuk hazır değilken başlanan eğitim genellikle daha uzun sürer ve iki taraf için de yıpratıcı olur.
Hikâyeler, şarkılar ve oyuncaklar neden işe yarar?
Küçük çocuklar dünyayı oyun ve hayal gücüyle anlar. Tuvalete gitmek gibi yeni ve biraz da tedirgin edici bir deneyimi bir hikâyenin ya da oyunun parçası haline getirmek, onların bunu daha kolay kabul etmesini sağlar. Sevdiği bir oyuncak ona eşlik ettiğinde kendini daha güvende hisseder; tekrar eden bir şarkı ise rutini akılda kalıcı ve keyifli kılar.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken bir nokta var: Oyuncağı ya da hikâye kahramanını çocuğu korkutmak ya da suçlu hissettirmek için kullanmayın. "Altına yaparsan oyuncağın çok üzülür" gibi cümleler utanma ve kaygı yaratabilir. Amaç, çocuğu cesaretlendirmek ve süreci eğlenceli kılmaktır.
Eğlenceli tuvalet eğitimi için fikirler
- Oyuncağı lazımlığa oturtun: Çocuğunuzun en sevdiği oyuncak bebek ya da peluş hayvan önce lazımlığa "otursun". Ardından çocuğunuz ona nasıl yapıldığını "göstersin".
- Kendi hikâyenizi uydurun: Tuvaleti kullanmayı öğrenen küçük bir hayvanın ya da çocuğun hikâyesini anlatın. Kahramanın da ilk başta zorlandığını, sonra başardığını anlatmak çocuğunuzu rahatlatır.
- Tuvalet şarkısı: Bildiğiniz bir melodiye el yıkama ya da lazımlık için kısa bir şarkı uydurun. Her seferinde aynı şarkıyı söylemek rutini oyuna dönüştürür.
- Resimli kitaplar: Tuvalet eğitimini anlatan yaşa uygun resimli kitapları birlikte okumak konuyu doğallaştırır.
- Başarı tablosu: Her denemede bir yıldız ya da çıkartma yapıştırmasına izin verin. Yalnızca başarıları değil, denemeleri de takdir edin.
- Lazımlığı birlikte seçin ya da süsleyin: Lazımlığın "onun" olduğunu hissetmesi sahiplenmesini kolaylaştırır.
Neler yapabilirsiniz?
- Uyanınca, yemeklerden sonra ve yatmadan önce gibi belirli zamanlarda kısa süre lazımlığa oturmasını önerin; sık sık ve uzun süre oturtmak direnci artırır.
- Kolay çıkarılabilen kıyafetler giydirin.
- Kazaları sakin karşılayın; kızmayın, cezalandırmayın ve utandırmayın. "Olur böyle, bir dahaki sefere lazımlığa yaparız" demek yeterlidir.
- Başarılarını abartısız ama içtenlikle övün.
- Yeni bir kardeş, taşınma ya da kreşe başlama gibi büyük değişikliklerin olduğu dönemlerde başlamamaya çalışın.
- Çocuğunuz direniyorsa birkaç hafta ara verip sonra yeniden denemekten çekinmeyin.
- Kendinize güvenin: Çocuğunuzu en iyi siz tanırsınız; ona en uygun yolu bulmak için içgüdülerinizi dinleyin.
Ne zaman doktora ya da uzmana başvurmalısınız?
- Çocuğunuz 4 yaşını geçtiği halde gündüz tuvalet eğitiminde belirgin ilerleme yoksa
- Uzun süre kuru kaldıktan sonra sık sık altına kaçırmaya başladıysa
- İdrar yaparken ağrı, yanma ya da sık idrara çıkma varsa
- Kakasını tutuyor, kabızlık yaşıyor ya da dışkılarken ağrı çekiyorsa
- Tuvalete karşı yoğun korku ya da kaygı gösteriyorsa
Bu durumlarda çocuk doktorunuzla konuşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Tuvalet eğitimi ne kadar sürer?
Her çocukta farklıdır; bazı çocuklar birkaç haftada, bazıları birkaç ayda öğrenir. Gece kuruluğu genellikle daha sonra gelir.
Ödül vermek doğru mu?
Çıkartma, sarılma ya da övgü gibi küçük teşvikler motivasyonu artırabilir. Yiyecek ya da büyük hediyeler yerine sevgi ve takdiri ön plana çıkarmak daha iyidir.
Çocuğum lazımlığa oturmak istemiyor, ne yapmalıyım?
Zorlamak genellikle direnci artırır. Lazımlığı önce kıyafetleriyle oturabileceği, oyuncağını oturtabileceği bir eşya gibi tanıtın. Sevdiği bir şarkıyı birlikte söylerken ya da kısa bir hikâye okurken birkaç dakika oturması yeterlidir. Hâlâ istemiyorsa birkaç hafta ara verip daha sonra yeniden denemek çoğu zaman işe yarar.
Lazımlık mı, klozet adaptörü mü?
İkisi de kullanılabilir. Küçük çocuklar ayaklarını yere basabildikleri için lazımlıkta kendilerini daha güvende hissedebilir. Klozet adaptörü kullanıyorsanız ayaklarının altına bir basamak koymak rahatlamasına yardımcı olur.
Bu yazı Dünya Sağlık Örgütü (WHO), T.C. Sağlık Bakanlığı ve Amerikan Pediatri Akademisi'nin (AAP) genel önerileri dikkate alınarak hazırlanmıştır.


