Bebek Gelişimi: 14. Ay 4. Hafta

14. Ay 4. Hafta · 14. ay
Çocuğunuz yaklaşık 14 aylık ve yemek masasında bağımsızlığını kanıtlamaya hevesli. Bu hafta küçüğünüzün kendi kendine yemeyi öğrenmesine, kaşık ve çatal kullanmaya başlamasına ve bu dağınık ama değerli sürece odaklanıyoruz.
Bu dönemde bebeğinizde neler oluyor?
Çocuğunuz el sallamak, bardaktan içmeyi denemek ve küçük parçaları parmaklarıyla tutmak gibi yeni beceriler kazanıyor. Ancak kaşık ve çatalı ustaca kullanmak için henüz erken; bu yaşta çoğu çocuk kaşığı ağzına götürmeyi dener, ama yemeğin bir kısmı tabağa, masaya ya da yere gider. Bu tamamen normaldir. Kaşığı düzgün kullanmak genellikle 15–18 ay ile 2 yaş arasında yavaş yavaş gelişir.
Bu yaşta yemek yemek bir öğrenme deneyimidir. Çocuğunuz yiyecekleri ezerek, sıkarak, düşürerek dokularını ve özelliklerini keşfeder. Parmaklarıyla yemek ince motor becerileri geliştirir; kaşığı ağzına götürmek el-göz koordinasyonunu güçlendirir. Kendi kendine yemek aynı zamanda açlık ve tokluk sinyallerini tanımasına ve bağımsızlık duygusunun gelişmesine yardımcı olur.
Bardak kullanımı da bu dönemin önemli becerilerinden biridir. Birçok çocuk açık bir bardaktan yardımla içebilir, bazıları iki eliyle tutup kendisi içmeye çalışır; dökmek de öğrenmenin parçasıdır. Bu yaşta biberondan bardağa geçişi tamamlamaya çalışmak diş sağlığı ve beslenme için faydalıdır.
Bu yaşta çoğu çocuk yürür ya da yürümeye çok yakındır, birkaç sözcük kullanır, işaret eder ve basit yönergeleri anlar. Her çocuk kendi hızında gelişir; bazıları kaşığa hemen ilgi gösterirken bazıları bir süre daha elleriyle yemeyi tercih eder.
Bebeğinizle neler yapabilirsiniz?
- Uygun çatal kaşık: Kısa saplı, kalın ve kolay tutulan, ucu küt çocuk kaşığı ve çatalı verin. Siz bir kaşıkla yardım ederken o da kendi kaşığıyla denesin.
- Kaşığa uygun yiyecekler: Yoğurt, püre, lapa gibi kaşığa yapışan yiyeceklerle başlayın. Çatal için yumuşak pişmiş sebze ya da meyve parçaları uygundur.
- Dağınıklığa hazırlıklı olun: Sandalyenin altına yıkanabilir bir örtü serin, önlük kullanın. Dökülenler için azarlamayın; sakin bir "Bitti mi?" yeterlidir.
- Örnek olun: Aile sofrasında birlikte yiyin; sizi kaşık ve çatal kullanırken görmek en iyi öğretmendir.
- Bardakla pratik: Küçük, açık bir bardağa az miktarda su koyup içmesini destekleyin.
- Yemek dışı el oyunları: Kum ya da su oyununda kaşıkla bir kaptan diğerine aktarma yapmak kaşık becerisini geliştirir.
Beslenme, uyku ve bakım
Çocuğunuz artık aile sofrasına katılabilir. Yemekleri az tuzlu ve şekersiz hazırlayın, gün içinde üç ana öğün ve iki ara öğün sunun. Kendi kendine yemesi daha uzun sürebilir; ona acele ettirmeyin ama yemek süresini de makul tutun. İnek sütü içecek olarak verilebilir, ancak aşırı süt demir eksikliğine yol açabileceği için miktarı doktorunuzla konuşun. Anne sütüne isteğinize göre devam edebilirsiniz.
Kendi kendine yerken boğulma riskine özellikle dikkat edin. Çocuğunuz yemek sırasında her zaman oturur durumda ve gözetiminizde olsun; yürürken, koşarken ya da ağlarken yemek yemesin. Bütün kuruyemiş, bütün üzüm, sert şeker, patlamış mısır ve sert çiğ sebze parçaları gibi yiyecekleri vermeyin; üzüm ve çeri domates gibi yuvarlak yiyecekleri boyuna dörde bölün. Mama sandalyesinde emniyet kemerini takın ve sandalyeyi tırmanabileceği masa ya da tezgâhların yakınına koymayın.
Düzenli öğün ve uyku saatleri birbirini destekler; birçok çocuk bu dönemde tek gündüz uykusuna geçer. D vitamini ve demir desteğini doktorunuzun ya da aile hekiminizin önerdiği şekilde sürdürün, aşılarını Sağlık Bakanlığı aşı takvimine göre yaptırın. Mutfakta sıcak tencere saplarını içe çevirin, bıçakları ve temizlik ürünlerini ulaşamayacağı yerde tutun.
Ne zaman doktora başvurmalısınız?
- Nefes almada zorluk, yeme ve içmeyi reddetme, sıvı kaybı belirtileri ya da aşırı uykululuk varsa hemen başvurun.
- Yemek sırasında sık sık öksürüyor, öğürüyor ya da yutmakta zorlanıyorsa doktorunuzla konuşun.
- Kilo almıyor ya da belirli dokulardaki yiyecekleri sürekli reddediyorsa doktorunuza danışın.
- 18 aylıkken yürümüyorsa, 16 aylıkken hiç sözcük kullanmıyorsa, işaret parmağıyla göstermiyor, adına tepki vermiyor ya da göz teması kurmuyorsa çocuk doktorunuzla konuşun.
- Daha önce kazandığı becerileri kaybediyorsa doktorunuza başvurun. Doktorunuz rutin kontrollerde gelişim taraması da yapabilir.
Sık sorulan sorular
Çocuğum kaşığı tutmak yerine eliyle yiyor, sorun mu?
Hayır. Elle yemek bu yaşta çok önemlidir ve kaşık kullanmanın temelini oluşturur. Kaşığı her öğünde yanına koyun; hazır olduğunda daha sık kullanacaktır.
Yemekle oynamasına izin vermeli miyim?
Bir ölçüde evet; dokunmak ve ezmek keşfetmenin parçasıdır. Ama yemeği bilerek fırlatmaya başlarsa doymuş olabilir; sakince tabağı kaldırabilirsiniz.
Yemek sırasında oyalamak için tablet ya da telefon açabilir miyim?
Önerilmez. 18 aydan önce görüntülü görüşme dışında ekran tavsiye edilmez; ekran karşısında yemek, çocuğun tokluk sinyallerini fark etmesini de zorlaştırır. Sofrada sohbet etmek en iyi eşlikçidir.
Bu yazı Dünya Sağlık Örgütü (WHO), T.C. Sağlık Bakanlığı ve Amerikan Pediatri Akademisi'nin (AAP) genel önerileri dikkate alınarak hazırlanmıştır.
14. Ay 4. Hafta · 14. ay